«نظامی»              

کاشت سبزیجات در خانه                                                   

شوید

برگ ها، بذر و اسانس شويد مورد استفاده قرار مي گيرند. برگ هاي شويد اسانس بسيار معطر و قوي دارد که از آن در تهيه سوپ، خيار شور و ترشي جات استفاده مي شود. اسانس شويد ضدميکروب و در کاهش چربي خون بسيار موثر است.

بذر شويد داراي اثرات درماني شبيه رازيانه و زيره سياه است. بذر آن نيرو دهنده، تقويت کننده معده، هضم کننده غذا، مدر، ضد تشنج، رفع کننده استفراغ و آرام کننده است.

شويد در ازدياد شير مادران اثر قطعي دارد و شير حاصل خواص ضد کوليک در نوزادان ايجاد مي کند. 100 گرم بذر شويد حاوی 1/31 درصد پروتئين، 6/17 درصد چربي، 7/35 درصد کربوهيدرات، 9/9 درصد مواد معدني، 7/20 درصد الياف و ويتامين هاي A، B1، B2، B3 و C است. دم کرده شويد تسکين دهنده درد، آرام کننده دل پيچه اطفال و رافع سکسکه است. جويدن بذر آن در رفع بوي بد دهان موثر است.

يکي از موارد مصرف متداول اين گياه استفاده از برگ هاي آن به صورت تازه و خشک شده به عنوان چاشني و براي معطر ساختن غذاها مي باشد.

مصرف زياد برگ هاي شويد، باعث بروز لکه هاي سياه روي پوست مي شود.

عوامل محيطي مورد نياز گياه

شويد سبزي فصل خنک است و آب و هواي خنک را مي پسندد. در مناطقي با زمستان هاي نه چندان سرد که در طول زمستان يخبندان در آن ديده نمي شود، شويد در پائيز و زمستان کشت مي شود اما در مناطق سردتر اين گياه را بايد در بهار کشت كرد.

شويد در طول دوره رويش بويژه در مرحله گلدهي و توليد ميوه به هواي گرم و نور کافي نياز دارد. بذر اين گياه به راحتي جوانه مي زند و به همين دليل بدون نياز به نشاکاري مي توان بذر آن را به طور مستقيم در محل مورد نظر کشت نمود. اين گياه به سرما حساس نيست و بذر آن در درجه حرارت هاي پائين قادر به رويش است.

شويد گياهي کاملاً روزبلند است (روزبلند به گياهاني اطلاق مي شود که در روزهاي بلندتر از 12 تا 14 ساعت به گل مي روند) و به همين دليل در تابستان سريع به گل مي رود، بنابراين کشت آن بايد در اوايل بهار صورت گيرد.

شويد در زمين هاي نسبتاً سنگين که داراي مقادير کافي هوموس و ماده آلي باشد، بهتر نتيجه مي دهد. خاک هاي لوم شني غني از مواد آلي، آفتابگير با زهکشي مطلوب براي کاشت شويد مناسب است. شويد در دوران رشد خود به مقادير فراوان آب نياز دارد و آبياري نقش مهمي را در توليد اين سبزي ايفا مي کند.

شويد گياهي است که شوري و قليايي بودن خاک را تحمل مي کند و اگرچه در اين شرايط عملکرد گياه کاهش پيدا مي کند، محصول به دست آمده بسيار معطر خواهد بود. اين گياه سرماي اول فصل بهار را تحمل، ولي گرماي شديد، رشد آن را متوقف مي کند.

کاشت، داشت و برداشت

براي کشت موفقيت آميز بايد از بذر مرغوب و مناسب استفاده كرد (بذوري پاک، عاري از آفت و بيماري، داراي قوه ناميه و درصد جوانه زني بالا، اندازه مناسب و غيره). معمولاً اين گياه به صورت بهاره و يا در نيمه دوم تابستان کشت مي شود.

کشت اين گياه به صورت کرتي و به دو روش انجام مي شود. در روش اول بذرها به صورت درهم بر روي زمين پاشيده مي شوند به طوري که پس از سبز شدن گياهچه ها، بين آنها فاصله اي حدود 30×30 سانتيمتر وجود داشته باشد.

بديهي است چنانچه فاصله بوته ها از اين حد کمتر باشد بايد بوته هاي اضافي در مرحله 2 تا 4 برگي حذف شوند تا فضاي کافي در اختيار ساير بوته ها قرار گيرد.

در روش دوم بذرها به صورت رديفي و با فاصله 20×40 سانتي متر کاشته مي شوند. به طور کلي فاصله بين دو بوته به نحوه مصرف و هدف توليد بستگي دارد. چنانچه هدف از کاشت اين گياه برداشت برگ باشد، فاصله بوته ها کمتر و چنانچه هدف توليد بذر باشد فاصله بوته ها را بيشتر در نظر مي گيرند. بذرهاي اين گياه کوچک بوده و به همين دليل بايد به صورت سطحي (عمق 5/1 تا 2 سانتي متر) کاشته شوند و پس از کاشت، براي ايجاد تماس بهتر بين بذرها و خاک بايد توسط وسيله مناسبي، خاک روي بذرها را تا حدودي فشرده نمود.

بذر اين گياه در دماي 8 تا 10 درجه سانتيگراد جوانه مي زند و طي 35 تا 40 روز پس از سبز شدن، گياه ساقه دار مي شود.

آفات و بيماري ها

از ديگر بيماري هاي قارچي اين گياه لکه سياه شويد است که براي کنترل آن مي توان از قارچ کش هاي فوندازول 1/0درصد، ديتان 2/0 درصد به صورت محلول پاشي قبل و بعد از گل دهي استفاده نمود. سفيدک سطحي نيز از ديگر بيماري هاي قارچي مهم اين گياه محسوب مي شود.

از ديگر آفات مهم شويد مي توان به سيرسيرک سياه يا سيرسيرک صحرايي اشاره نمود که اغلب در اوايل فصل رويش در مزارع و باغات ظاهر مي شود و باعث ايجاد خسارت در گياهاني که تازه از خاک خارج شده اند مي شود.

اين حشره با تغذيه از اندام هاي زير خاک و قسمت هوايي گياه ميزبان، باعث ايجاد خسارت مي شود که حداکثر خسارت آن در بوته هاي جوان ديده مي شود. چون خسارت اين آفت چندان قابل توجه نيست، مبارزه شيميايي با آن توصيه نمي شود. خرخاکي نيز از ديگر آفات مهم شويد محسوب مي شود که در اکثر مزارع و باغچه هاي منازل يافت مي شود.

اين آفت به سبزي کاري ها بويژه سبزي کاري هاي منازل در مرحله جوانه زني خسارت قابل توجهي وارد مي کند. خرخاکي از ساقه هاي نرم و ريشه هاي نازک و گلها تغذيه مي کند.

اگر تعداد آنها زياد باشد خاک را زير و رو کرده و با ايجاد فاصله بين خاک و ريشه باعث خشک شدن گياه مي شود. در صورت زياد بودن جمعيت آفت سمپاشي مستقيم با لاروين Df 80 به ميزان 1 کيلوگرم در هکتار در هنگام غروب آفتاب در کنترل آفت مي تواند بسيار موثر باشد (طبيعي است که در باغچه هاي خانگي اين مقدار متناسب با وسعت باغچه تعيين مي شود).

در پايان لازم به ذکر است که بايد تا حد امکان از مصرف سموم شيميايي خودداري نمود و مصرف آنها را تنها به موارد ضروري محدود نمود تا بدين ترتيب ضمن توليد محصولاتي سالم و عاري از بقاياي سموم، خطرات زيست محيطي و بوم شناختي ناشي از مصرف اين نهاده هاي پر خطر را نيز کاهش داد.

جعفری

جعفری بحالت خودرو و نیمه خودرو و در نواحی مختلف یافت می شود.در اکثر نقاط کشور پرورش داده می شود.

گیاهی دو ساله به ارتفاع 3/0 تا یک متر و دارای ریشه راست دوکی شکل یا متورم (بر حسب نژادهای مختلف) و به رنگ مایل به زرد است. به حالت وحشی می روید و در بعضی نواحی پرورش داده می شود. برگهای جعفری ، شفاف به رنگ سبز تیره ، دارای بریدگیهای لوزی یا مثلث شکل با تقسیمات فرعی است. برگهای قسمت فوقانی ساقه آن، منقسم به قطعات باریک و نوار مانند با ظاهری متفاوت از برگهای تحتانی می باشد گلهائی کوچک مایل به سبز و مجتمع به صورت چتر مرکب دارد. در قاعده اشعه چترهای اصلی و فرعی آن، زائده های باریک و غیر منقسم دیده میشود. میوه آن کوچک و به درازای 2 میلیمتر به قطر یک میلی متر یا کمی بیشتر به رنگ سبز و دارای بو و طعم بسیار معطر است. ریشه جعفری معمولی نازک ولی محکم است که در تغذیه از آن استفاده نمی شود. عمق ریشه زیاد است (گاهی تا عمق 160 سانتی متر) از آنجائیکه جفعری دارای ریشه های فرعی کمی است به همین دلیل برای به سازی خاک مناسب نیست و بنابراین در تناوب زراعی جایی ندارد.

زمان کاشت

زمان کاشت جعفری در سبزیکاریهای بزرگ و در مناطق معتدله در بهار و گاهی نیز در پائیز است جعفری را در ردیفهایی به فاصله 15 تا 20 سانتی متر روی ردیف میکارند.فاصله بین ردیفها در کشتهای مکانیزه 25 سانتی متر است.

و مزه لذیذ و پُر از طراوت جعفری باعث شده است که این سبزی به عنوان یکی از سبزی های محبوب مردم شمرده شود. اما با اینکه این سبزی، بسیار مغذی است و برای سلامتی بسیار مفید است، خیلی از مردم آن گونه که باید درباره خواص آن آگاه نیستند و از آن بیشتر برای تزئین غذاهای مختلف استفاده می کنند.

تنها یک شاخه کوچک جعفری می تواند بشقاب غذای شما را به طرز زیبایی تزئین نماید.

شنبلیله :

شنبلیله سبزی اصلی قورمه سبزی ، غذای مطبوع ایرانی است . این گیاه در نواحی مختلف ایران ، مصر ، هند ، الجزیره ، ایتالیا و اسپانیا می روید . شنبلیله دارای مواد چرب ف مواد نشاسته ای ، مواد ازته ، مواد فسفره و مادهای بنام گونل لین می باشد .

تركیبات شیمیایی:

البته این گیاه دارای طعم و اسانس معطر می باشد . تحقیقات جدید نشان داده است كه شنبلیله دارای اسید نیكوتینیك یا نیاسین كه ویتامین B3 نیز نامیده می شود ،‌می باشد . این ویتامین عامل جلوگیری كنند ه از بیماری پلاگرا می باشد و همچنین اثر گشاد كننده عروق را نیز درا است

خواص داروئی:

یكی از دانشمندان با تحقیقات زیادی كه روی شنبیلیه انجام درد دریافت كه شنبلیله در رفع سل استخوانی اطفال بسیار موثر است . شنبلیله در طی قرون گذشته در ایران برای بسیاری از بیماریها مصرف می شده است . برای این منظور حتی از دانه شنبلیله استفاده شده است و بیماریها سریعا بهبود پیدا می كند .شنبلیله چون دارای مواد فسفره ،‌آهن ،‌ازته و یاستازهای مختلف می باشد تقویت كننده لوزالمعده نیز می باشد و بنابراین دستگاه هاضمه را بكار انداخته و لاغری های مفرط را از بین می برد .

شنبلیله بطور كلی شفادهنده بیماریهای روحی و جسمی است وحتی اثرات مفیدی در اشخاص مبتلا به مرض قند و سل ریوی و استخوانی درد . در قدیم شنبلیله برای مداوای بیماری قند بكار می رفته است دانه شنبلیله با این همه خواص مفید دارای بوی ناپسند است بنابراین برای استفاده از آن دانه در شده آنرا با مواد معطر باید مخلوط نمود كه بوی بد آن را تا اندازه ای برطرف كنند .

طرز استفاده:

برای تهیه پماد شنبلیله 3 تا 4 قاشق سوپخوری در دانه شنبلیله را با سركه مخلوط كرده و برای رفع التهابهای سطحی پوست بدن مصرف كنید .برای تقویت عمومی بدن بهتر است كه دانه شنبلیله و گیاه آن را قبل از غذا مصرف كرد

گشنیز :

مشخصات ظاهری گیاه گشنیز :

گیاهی علفی، یکساله با ساقه ای افراشته، شیاردار و منشعب است.برگها متناوب و به طور شانه ای منقسم شده و برگهای فوقانی دارای بریدگیهای خطی هستند. گلهای سفید یا صورتی آن به صورت چترهای مرکب در انتهای شاخه ها قرار دارند.

میوه ها فندقه و دو قسمتی بوده و قبل از رسیدگی کامل بوی تند و ناخوشایند ساس از خود متصاعد می کنند. موطن اصلی گشنیز قسمتهای شرقی حوزه مدیترانه و هند است. این گیاه در مصر قدیم شناخته شده و از آن به عنوان گیاهان دارویی و تزیین قربانی استفاده می کردند. مردم ایران این گیاه را به صورت سبزی خوردن به صورت خام و یا در خورشت و آش به صورت پخته مصرف می کنند.

خواص گشنیز :

برای مصارف دارویی از میوه های آن استفاده می شود و برای این منظور گلها یا تمامی گیاه را ( در کشت صنعتی ) قبل از اینکه کاملاً برسندجمع آوری می کنند. پس از آنکه میوه ها خشک شدند آنها را کوبیده و دوباره خشک می کنند. این دانه ها را در ظرفهای سر بسته نگهداری می کنند. این دانه ها محتوی اسانس روغنی تا یک درصد می باشند که برای تهیه مواد گالینیکی نظیر آب رویال به عنوان بادشکن به کار می رود.

این اسانس روغنی را با شکر می توان مخلوط کرد. خواص گشنیز شبیه به خواص زیره می باشد؛ میوه های آن محتوی لیپیدها، آلبومینها، تانن ها، پکتین، قندها و ویتامین ث هستند. از این گیاه به صورت خالص یا مخلوط اشتها آور، باد شکن و هضم کننده به شکل جوشانده استفاده می شود. این جوشانده ها سیستم اعصاب را نیز تسکین می دهند. از دم کرده برای باز شدن صدا ( مخصوصاً برای آوازه خوان ها ) ، درمان گلو درد و سرما خوردگی، برطرف کردن حالت استفراغ، درمان بیماری دیابت یا قند، کم کردن کلسترول خون، کم کردن شهوت و کاستن از آن و تسکین دردهای مفصلی مثل رماتیسم که به صورت صنعتی از خشک شده یا روغن آن برای تهیه پمادهای تسکین دهنده دردهای رماتیسم عضلانی یا مفصلی استفاده می شود.

طرز تهیه دم کرده تخم گشنیز :

برای تهیه دم کرده تخم گشنیز سه چهار قاشق چایخوری تخم گشنیز را در یک قوری آبجوش ریخته و بیست دقیقه تا نیم ساعت صبر می کنند تا خوب دم بکشد و بعد حاصل آن را بدون شیرینی یا با کمی قند دو سه بار در روز می نوشند و این کار را چند روز پی در پی ادامه می دهند.

اسفناج

آیا می دانید اسفناج را ایرانیان به جهان شناساندند. پیشینیان ما از دو هزار سال قبل، این گیاه را در سرزمین گسترده مان کشت می کردند. بعدها کاشت و استفاده از آن در سایر نقاط جهان هم رایج شد. اسفناج در غرب از دوران شکوفایی یونانیان و رومیان آغاز گردید. اسم اسفناج در زبان انگلیسی و تقریبا تمامی زبان هایی که از لاتین مشتق شده اند، از واژه پارسی «اسپناج» گرفته شده است. عرب ها، اسفناج را شاه سبزی ها نام نهاده اند. در سال 647 بعد از میلاد، اسفناج از خاورمیانه به چین آورده شد و تقریبا 500 سال بعد (در قرن دوازدهم) در اسپانیا کشت می شده است. ولی از رواج آن به منزله یک سبزی

خوراکی در اروپا و آمریکا تنها دو سده می گذرد. هم اکنون این سبزی در ایالات متحده چنان متداول شده که تا حدودی در سراسر آن از کالیفرنیا گرفته تا فلوریدا کاشته می شود. می توان گفت که نیمی از اسفناج امریکا در کالیفرنیا و یک سوم آن را در تگزاس می کارند. ایالت کالیفرنیا از لحاظ تولید صنعتی اسفناج در جهان پیشتاز است. این میزان فراوان تولید سبب شده است تا انواع گوناگونی از اسفناج به دست آید. کلاً سه گونه اصلی از سبزی مذکور هست که عبارتند از: اسفناج با برگ های صاف، چروکیده و نیمه چروکیده. اسفناجی که برگ های ناصاف و چروکیده کلم برگ مانند دارد، همان نوع اصلی است که از شرق به غرب برده اند. این رقم اسفناج به عنوان سبزی تازه، بهتر و مرغوب تر از دو گونه دیگر است و بیشتر در صنایع غذایی کاربرد دارد.»

فواید اسفناج

منبع غنی ویتامین «آ» و فولیت است.

سرشار از ویتامین «ث» وپتاسیم می باشد.

منبع پتاسیم گیاهی به شمار می آید.

مصرف اسفناج

اسفناج را می توان خام یا پخته خورد. به منظور اجتناب از زیاد پختن، سعی کنید آن را با بخار بپزید یا به شیوه چینی تفت دهید. شیوه های پخت، بافت و طعم سبزی یاد شده را حفظ کرده و فقدان ویتامین محلول در آب را به حداقل می رسانند. اگر چه ضمن پختن، پاره ای از این مواد غذایی از بین می روند، لکن در واقع صرف21 پیمانه از سبزی پخته، بیشتر از خوردن 1 پیمانه سبزی خام ارزش غذایی دارد، چون دارای دو پیمانه برگ است. علاوه بر این، حرارت باعث می شود که پروتئین موجود در اسفناج، آسان تر تجزیه گردد. در صورتی که اسفناج خام همراه با پرتقال یا برش های گریپ فروت به خاطر داشتن ویتامین «ث» اضافی خورده شود، ارزش غذایی اش افزون می گردد.

پیش از خوردن اسفناج، مواظب باشید که هر چه مواد آلوده همچون خاک و شن دارد، از رویش بزدایید. یک روش مؤثر این است که اسفناج را در کاسه آب سرد فرو ببرید تا شن های چسبیده به آن به ته ظرف بروند سپس سبزی مذکور را بردارید و برگ هایش را بشویید.

«افسانه ای که راجع به آهن دار بودن اسفناج شدیدا در میان مردم رواج دارد، اولین دفعه به وسیله دکتر «فون وولف» در سال 1870 بر سر زبان ها افتاد. تمام ماجرا از آنجا آغازید که وی طی مقاله خویش با جابه جا نهادن یک رقم اعتبار، مقدار آهن موجود در اسفناج را 10 برابر رقم حقیقی آن اعلام داشت. بعدها در سال 1937 یک شیمیدان آلمانی، پژوهش های مجددی روی اسفناج انجام داد و این اشتباه را تصحیح کرد ولی با همه این، مردم ترجیح می دهند که مطالب نادرست و گزاف آلود را بپذیرند. بی شک اینها بدان معنی نیست که از خوردن اسفناج غفلت ورزند. اسفناج حاوی مقدار بسیاری کلسیم است. هرچند اکسالات با پیوند شدن به کلسیم، از میزان جذبش می کاهد ولی بدن قادر است حدود پنج درصد از کلسیم موجود در اسفناج را جذب کند.»

ترخون

ترخون» به عنوان يك سبزي معطر است و بيشتر به صورت يك سبزي در پخت و پز استفاده مي ‏شود از اين سبزي براي مصارف پزشكي نيز استفاده مي ‏كنند.

ترخون منبع بسيار خوبي از آهن، كلسيم و منگنز و داراي پتاسيم، منيزيم و ويتامين ‏هاي a و c است و به دليل داشتن خاصيت بي‏ حس‏ كنندگي در دهان، يونانيان باستان اين گياه را براي تسكين دندان درد مي‏ جويدند.

اين گياه همچنين در قرون وسطي به عنوان يك پادزهر براي درمان سم مارگزيدگي استفاده مي ‏شد.از ديگر خواص مفيد ترخون مي ‏توان به مواردي چون كمك به هضم بهتر غذا،مسكن ملايم و يك كمك كننده‏ ي خوب به پيشگيري از بيماري‏ هاي قلبي و چاقي اشاره كرد(البته به شرط اين كه به جاي نمك استفاده شود.).

از قديم الايام براي درمان دردهاي شكمي و افزايش اشتها از ترخون استفاده مي ‏شده است.اين گياه مخصوصاً اگر به شكل دم كرده مصرف شود براي رفع خستگي و آرامش اعصاب بسيار سودمند است به همين دليل براي افراد بيش فعال مفيد است.

ترخون توليد صفرا به وسيله ‏ي كبد را افزايش مي‏ دهد و به اين ترتيب به هضم و گوارش غذا كمك مي‏كند و موجب افزايش سرعت فرايند سم ‏زدايي در بدن مي‏ شود.

افرادي كه فشار خون بالايي دارند مي‏توانند از اين سبزي به جاي نمك در غذا استفاده نمايند.ترخون توانايي بسيار زيادي براي مبارزه با كرم‏هاي روده‏اي نيز دارد.

ترخون ترشح شيره‏ هاي گوارشي معده را تحريك مي ‏كند و به همين دليل موجب افزايش اشتها مي‏شود.اين اتفاق درست در زماني شروع مي ‏شود كه شما آن را در دهان تان قرار مي ‏دهيد جايي كه در آن بزاق توليد مي‏ شود.در قسمت ‏هاي پايين‏ تر دستگاه گوارشي،شيره‏ ي معده و صفرا ترشح مي ‏شوند تا اگر غذايي در معده باشد سرعت هضم مواد غذايي را افزايش دهند و اگر نباشد و به عبارتي معده خالي باشد به نوبه ‏ي خود موجب افزايش اشتها شوند.

روغن ‏هاي فرار موجود در ترخون گردش خون و مخاط را بهبود مي ‏بخشند و به توزيع مناسب مواد مغذي، اكسيژن،هورمون ‏ها و آنزيم ‏ها در سراسر بدن كمك مي ‏كنند.

بوي تند و معطر ترخون براي دور كردن بوي بد از بدن استفاده مي ‏شود.ترخون همچنين موجب مهار رشد ميكروب ‏هاي روي پوست نيز مي ‏شود و به اين ترتيب موجب كاهش بيشتر بوي بدن مي ‏شود.

چغندر :

چغندر گیاهی است، دارای برگ های پهن و درشت و گلوله مانند. این سبزی به دو رنگ دیده شده: سفید و قرمز مایل به بنفش.

ریشه چغندر، پیازی است. رنگ ریشه چغندر ممکن است زرد، سرخ و سفید باشد. ریشه چغندر به صورت خام قابل استفاده و مصرف است و اغلب آن را پخته مصرف می کنند که همه به نام لبو آن را می شناسند.

ریشه کلفت چغندر، مواد غذایی و به خصوص ساکاروز (شکر) را در خود ذخیره می کند. برگ های چغندر هنگام روز در مقابل نور آفتاب، ساکاروز می سازند و شب ها آن را به ریشه ها می دهند. مقدار ساکارز در هر منطقه متفاوت است.

برای اولین بار، چغندر در مدیترانه و جنوب غربی آسیا دیده شد. چغندر به عنوان غذا از 2000 سال قبل شناخته شده بود.

رومی ها و یونانی ها از این سبزی به عنوان غذا استفاده می کردند. یونانی ها برای خنک شدن خونشان، چغندر مصرف می کردند.

چغندر در زمان های قدیم به عنوان دارو مصرف می شد. این سبزی برای قلب، خون و هضم بهتر غذا بسیار مفید می باشد.