موقعیت جغرافیای شهرستان دهلران (استان ایلام 

--------------------------------------------------

شهرستان دهلران با6229 کیلومتر مربع ، حدود یک سوم کل مساحت استان ایلام را تشکیل می دهد . این شهرستان در جنوب غربی استان ایلام واقع شده است که ازشمال به شهرستان آبدانان ،شمال غربی به شهرستان مهران ،از غرب وجنوب به کشور عراق واز سمت شرق به استان خوزستان محدود می شود.

این شهرستان در 32درجه و41دقیقه ی عرض شمالی و47درجه و10دقیقه بطول شرقی گرینویچ واقع گردیده وارتفاع مرکز شهرستان 230متر  از سطح دریا قرار دارد.

طول مرز مشترک ایران با کشور عراق در محدوده ی شهرستان دهلران 220 کیلومتر است ، شهرستان دهلران از سه بخش مرکزی ،موسیان و زرین آباد تشکیل شده است.

بخش زرین آباد: منطقه ای است نیمه  کوهستانی که سلسله جبال کبیرکوه در شمال آن واقع شده است این بخش از شمال به کبیرکوه ،از شرق به شهرستان آبدانان ،از غرب به شهرستان ملکشاهی واز جنوب به دهلران محدود می شود. ودر ارتفاع حدود 560 متر از سطح دریا قرار دارد. در زمستانها هم شاهد بارش برف می باشدو تابستانها هوای خنک ومعتدلی دارد.

بخش موسیان: منطقه ایست گرمسیری که در شرق دهلران واقع شده است .این منطقه از سمت شمال به شهرستان آبدانان ،از شرق به دزفول واز جنوب به دشت آزادگان و کشور عراق محدود می شود.

موسیان دارای آب وهوای گرمسیری است که درجه حرارت آن در اوج تابستان به بالای 50 درجه سانتی گراد می رسد. شهر کوچک موسیان  یکی از اولین شهرهای کشور بود که در تاریخ 4/7/1359 به اشغال ارتش متجاوز عراق درآمد و از سمت منطقه بیات کوتاهترین فاصله را با خط نوار مرزی به طول 4 کیلومتری با مرز کشور عراق را دارد. نزدیکی این منطقه به رودخانه دویرج باعث شده اکثر زمین های بایر این منطقه بصورت آبی کشت شده وبه همراه منطقه دشت عباس یکی از قطب های اصلی کشاورزی در استان ایلام محسوب شود.

قومیت و نژاد :

ساکنان شهرستان دهلران از اقوام کرد، لر وعرب تشکیل شده است کرد ها ولر ها از ساکنان بومی و دیرینه ی شهرستان دهلران می باشند و از گذشته بسیار دور تاکنون در دفاع از مرزها و حفظ امنیت در این منطقة مرزی  هم راه و متحد باهم بودند .آنها از آنجا که در یک منطقه ی مرزی بسیار حساس زندگی می نمایند ودر گذشته به طور مداوم با غارت گری های اعراب مرزی مواجه بودند لذا همیشه برای حفظ امنیت در محدوده ی زندگی شان با هم همکاری می کردند ، ودر شادی و غم های همدیگر شریک و هم راه بودند .در جنگ تحمیلی نیز دو تن از شیر مردان و سران کرد و لر به نام های الیاس ملکی و خانمحمد محمدی شجاعانه همراه با دیگر مدافعان غیور محلی با حرکتی خودجوش برای دفاع از مرزهای میهن شان به مقابله با نیروهای عراقی برخاستند وبا خلق حماسه ای در نبرد موسیان در تاریخ 13/7/1359 به شهادت رسیدند.

اکثریت جمعیت شهرستان دهلران را کردها تشکیل می دهند وبه گویش کردی پشتکوهی جنوبی تکلم می نمایند. رزم آرا در سال 1320 جمعیت ایل کرد را 5000 خانوار و مولف کتاب «ایلام بعد از انقلاب سفید» نیز جمعیت ایل کرد را درسال 1352 در حدود 12000 هزار خانوار ذکر می نماید.

لرهای ساکن شهر دهلران از طایفه ی کایدخورده می باشند .رزم آرا در سال 1320 جمعیت این طایفه را 150 خانوار و مولف کتاب ایلام بعد از انقلاب سفید  نیز جمعیت ایل کاید خورده را در سال 1352 در حدود«500 خانوار » ذکر می نماید.

طایفه دیناروند نیز جمعیت بخش موسیان را تشکیل می دهند . رزم آرا در سال1320 جمعیت این طایفه را صد خانوار و مولف کتاب ایلام بعد از انقلاب از سفید جمعیت طایفه دیناروند را درسال1352 نیز «حدود یکصد خانوار »ذکر کرده است.

اعراب که در حال حاضر مناطق جنوبی شهرستان دهلران و در دشت عباس ودر طول نواری مرزی در روستاهای اطراف شهر موسیان ساکن می باشند، در دوره والیان ،تبعه عراق بودند وتنها چند ماه از سال در فصل پاییز وزمستان با پرداخت حق المرتع در دشت های جنوبی شهرستان دهلران می گذراندند.در دوره پادشاهی رضاشاه به دنبال تصرف منطقه پشتکوه توسط قوای مرکزی و فرار والی پشتکوه به عراق ، برای مدتی شیرازه ی امور سیاسی واجتماعی در منطقه ایلام به هم خورد و بسیاری از طوایف ساکن صفحه کرد به اجبار تبعید وبه مناطق دیگر کوچ و اسکان داده شدند وهمین امر موجب شد اعراب به راحتی از عراق کوچ کرده و در مناطق جنوب شهرستان دهلران ساکن شوند و تابعیت ایران را بپذیرند.

جاده های اصلی دهلران عبارتند از :

1- جاده دهلران-ایلام به طول حدود 220 کیلومتر

2- جاده دهلران –اندیمشک به طول 120 کیلومتر

3-جاده دهلران- زرین آبادبه طول 85 کیلومتر

4-جاده دهلران-آبدانان از سه راهی امام زاده اکبر –مورموری به طول 100 کیلومتر

* موسیان ودشت عباس به ترتیب در فواصل 22و 80 کیلومتری دهلران ودر همان مسیر جاده دهلران به اندیمشک قرار می گیرند.

کوهها:

کوههای دهلران در قسمت شمال وشمال غربی این شهرستان واقع شده اند مهم ترین این کوهها عبارتند از :

کبیرکوه: مهم ترین ارتفاع از کوههای زاگرس در استان ایلام می باشد که هم چون سدی نفوذناپذیر در شرق وشمال استان ایلام قرار گرفته وآن منطقه را از لرستان پیشکوه جدا می نماید .کبیر کوه به عنوان یکی از بزرگترین ارتفاعات ایران محسوب می شود.طول آن بیش از 170 کیلومتر است ودر بعضی نقاط ،پهنای آن به 20کیلومتر می رسد .جهت کبیر کوه نیز مانند سلسله جبال زاگرس شمال غربی-جنوب شرقی است وسراسر آن پوشیده از درختان کهن سال بلوط،انجیر ،پسته و بادام کوهی است. در لهجه محلی به کبیر کوه ،«کوور» گفته می شود.بخش پهله زرین آباد از توابع شهرستان دهلران از شمال به کوه کبیر کوه  محدود می باشد.

دینار کوه :

در شمال دهلران ،بین، شهرستان آبدانان ودهلران قرار گرفته است.ارتفاع آن1955متر وطول آن72 کیلومتر است.

کوه اناران:

 این کوه در شمال غربی دهلران واقع شده است و 1435 متر ارتفاع دارد.بلندی این کوه وتسلط آن بر منطقه وسیعی از مرز ایران وعراق اهمیت ویژهای به آن داده است.

سلسله جبال حمرین:

سلسله جبال حمرین از بهرام آباد مهران شروع وبه جلگه ی خوزستان منتهی می شود.این سلسله جبال در غرب پشتکوه قراردارد و مرزطبیعی محسوب می شود. رزم آرا در کتاب جغرافیای نظامی پشتکوه در خصوص ارزش دفاعی این کوهها چنین می نویسند:«به طرف جلگه بین النهرین دارای ،ممتدبودن واز لحاظ میدان تیر بسیار ممتاز وخوب است ولی در تمام طول خود قابل عبور مانع مهمی محسوب نشده و به اضافه از لحاظ زندگی در اکثر فصول مساعد نیست».

سیاه کوه:

این کوه در شمال دهلران واقع شده واز نظر نظامی به لحاظ تسلط بر دشت وشهر دهلران حائز اهمیت است. ودر دوران دفاع مقدس بخشی از امکانات وتجهیزات نظامی ومهندسی در دامنه این کوه مستقر بود.

دشت ها:

قسمت عمده ای از شهرستان دهلران را دشت های هموار و حاصل خیز تشکیل داده اند.مهم ترین این دشت ها عبارتنداز:

دشت برتش:

این دشت در جنوب غربی دهلران واقع شده است و بخشی از اراضی آن به وسیله ی رودخانه ی میمه مشروب می شود.

 رزم آرا  علت نام گذاری این دشت به بردتش رابه وجودسنگهای چخماقی درآن دشت دانسته است.

دشت دهلران:

این دشت در حد فاصل بین رودخانه ی میمه و دویرج قرارگرفته که شهر دهلران در این دشت واقع شده است.

دشت بیات:

منطقه ای حاصل خیز است که در جنوب دشت دهلران واقع شده است.

دشت موسیان :

این دشت در شرق دهلران واقع شده است و رود خانه ی دویرج بخشی از اراضی این دشت را مشروب می کند،تعدادی از مردم دهلران و موسیان از طریق کشاورزی در اراضی حاصل خیز این دشت امرار معاش می نمایند.

دشت عباس:

این دشت در پنجاه کیلومتری جنوب دهلران واقع است.و از مهم ترین زمین های قابل کشت و زرع در فصول مختلف بوده و به علت قرار گرفتن در مسیر کانال آب کشاورزی که از سد کرخه تغذیه می شود یکی از قطب های کشاورزی استان ایلام  است.

رودها:

دهلران در دامان خود پذیرای رود خانه هایی دائمی وفصلی است که در اطراف و مرکز این منطقه در جریان هستند. اغلب این رودها به دلیل شیب از شرق به غرب در جریان هستند و وارد خاک عراق می شوند.

رود خانه های این منطقه به علت آب دهی مناسب و مشروب نمودن اراضی کشاورزی در مسیر خود اهمیت ویژه ای دارند. از مهم ترین این رود خانه ها می توان به رودخانه های میمه و دویرج اشاره کرد .در این قسمت به معرفی اجمالی چند رود خانه ی دائمی و فصلی دهلران پرداخته می شود:

رودخانه دویرج:

رودخانه ی دویرج از سراب آبدانان سرچشمه گرفته و تامعبر دینارکوه به آن«تلی زی» می گویند و آب آن تا این قسمت شیرین است و از دینار کوه به بعد که آب های شور به نام رود شور و زنگل ماهی بدان می پیوندند ، به نام دویرج موسوم می گردد. این رود با گذر از 15 کیلومتری جنوب دهلران وارد عراق می شود وبه هور هویزه می ریزد.

رودخانه میمه:

رودخانه ی میمه از سراب میمه ی زرین آباد سرچشمه می گیرد وپس از آن که رود گرازان و رود قیه به آن می پیوندد، از تنگه روستای حاضرمیل وارد دشت «جول مه نیری» و«بردتش »می شودو از پانزده کیلومتری شمال دهلران کوه های کوه های حمرین می شودو با ایجاد شیارهای عمیق در این کوه هاوارد کشور عراق می شود .

با گذر از کنار شهر طیب در عراق وارد رود بزرگ دجله می شود.

از ویژگی های مهم رودخانه ی میمه در دوران جنگ شیارهایی بود که آن رود خانه در مرز ایجاد کرده و نیروهای ایرانی از این شیار برای شناسایی منطقه استفاده می کردند.

در کتاب «باز خوانی عملیات قدس 3» در خصوص ویژگی رودخانه میمه ی چنین آمده است:«رودخانه ی میمه از داخل ایران می آمد ودو پاسگاه بیات و الطیب عراق را از هم جدا می کرد . آب رود خانه ی میمه از چند شیار بزرگ تغذیه می شد... شیاری که بین این شیارها برای بچه ها مهم بود و در عملیات قدس 3 سر زبان افتاد، شیار مالحه بود... از داخل همین شیارها خشک برای شناسایی می رفتیم ....»

رودخانه ی سیمره(کرخه):

 این رود خانه از حوالی کوه الوند در همدان سرچشمه می گیرد وپس از دریافت شعبه هایی از ملایر ،تویسرکان ونهاوند از بستر کوهستانی باریکی می گذرد و با عبور از کنار بیستون به کرمانشاه می رسد. در آنجا پس از الحاق رود قره سو به آن و مشروب ساختن دشت کرمانشاه ، با دریافت شعبه هایی چون رود ماهی دشت، هلیلان و کرند ، وارد لرستان  می شود  .  رود سیمره در این استان در بستری سنگی و عمیق در پای کبیر کوه به جریان خود ادامه می دهد  وپس از دریافت شعبه های کشکان ،زال، هرو در مسیر خود به درهای عمیق و بستری تنگ وارد می شود . این رود در ادامه جریان خود با عبور از استان ایلام ضمن دریافت شعبه هایی چون سراب کلان ،کلم و سیکان به سوی جلگه خوزستان پیش می رود ودر نهایت وارد هور الهویزه می شود. این رود خانه در مسیر خود ،از مسیر خود، از سرچشمه تا خوزستان ، نام های مختلفی به خود می گیرد . در قسمت علیا به گاماسیاب ،در قسمت وسطی به سمیره و در قسمت سفلی به کرخه موسوم است.

علاوه بر رود خانه های دائمی فوق الذکر رود خانه های خشک و فصلی در مناطق مرزی دهلران به سبب ایجاد شیارهای عمیقی که در مرز ایجاد کرده اند وجود دارند که به لحاظ نظامی اهمیت دارند ؛ مهم ترین آنها عبارتند از :

رود خانه سه گلال

با اتصال سه رود خانه ی فصلی بیشه دراز ، نجی مرده و ویله، رود خانه سه گلال شکل می گیرد.این رود خانه با ایجاد شیار در کوه های حمرین به خاک عراق وارد می شود.

رود خانه دوشه

این رود خانه ی فصلی در جنوب شرقی امامزاده ابراهیم قتال واقع شده است و پس از گذر از کوه های حمرین وارد خاک عراق می شود.

رود خانه نیزار

این رود خانه در سمت شرقی رود خانه سه گلال و غرب پاسگاه چیلات واقع شده است.

رود خانه چیخواب

از کوههای عین خوش و دال پری سرچشمه می گیرد وپس از گذر از منطقه ی عین خوش وچم سری به داخل رود خانه دویرج  می ریزد.

منابع نفت در دهلران :

شهرستان دهلران یکی از مناطق نفت خیز ایران می باشد و جزء اولین مناطقی می باشد که انگلیسی ها در آن به اکتشاف نفت پرداختند، وبرای بهره برداری از منابع نفت این منطقه با والی وقت پشتکوه در دوره قاجار نیز قرار دادی منعقد نمودند.

انگلیسی ها تا موقع جنگ اول بین الملل در این محل ساختمان هایی بنا نموده و حتی یک خط آهن کم عرضی از دهلران به علی غربی کشیده بودند که مواد نفتی و قیر را به وسیله آن به بین النهرین برای احتیاجات خود حمل می کردند.

انگلیسی ها بعد از انعقاد قرار داد اقدام به اکتشاف در دشت های صفحه کرد نمودند وبرای کارکنان کمپانی نفت ساختمان هایی در پاچه قیر در دامنه سیاه کوه بنا کردند و هنوز آثاراین ابنیه موجود می باشد.

در سال های قبل از انقلاب وپس از انقلاب حتی امروزه نفت خام را از چاهها و مخازن نفتی استخراج و جهت پالایش به سایر پالایشگاههای کشور منجمله اهوازو کرمانشاه.... برده می شود . هرچند بخشی از چاههای دهلران دربخش هایی از نوار مرزی قرار دارد که همیشه کشور عراق چشم طمع به آنها را داشت  و در منازعات مرزی آنها رابهانه می کرد وقصد سوءاستفاده و بهره برداری از آنها راداشت  ودر دوران دفاع مقدس تعدادی از آنها را در نوار مرزی بصورت ناجوانمردانه مورد حمله قرار دادو آتش زد ،ولی نهایتاً  پس از جنگ ،در زمان بازسازی و نوسازی این چا ه ها توسط مهندسان وکارکنان توانمند ایرانی  شرکت ملی نفت آتش سوزی آن چاه ها مهار گردید، تا بار دیگر جهت استفاده ملت عزیز ایران قرار بگیرند که هم اکنون نیز شرکت های نفتی وحفاری متعلق به شرکت نفت جمهوری اسلامی ایران به جستجو واکتشاف نفت و بهره برداری از چاه های نفت در این منطقه مشغول می باشند.

در پایان خوب است در معرفی شهرستان دهلران  اسامی برخی از شهدای دفاع مقدس نیز برده شود . برای شادی روحشان صلوات :

شهید هدایت صحرایی -  شهید علی حیاتی -  شهید حمیدرضا صحرایی - شهید غلام بازدار - شهید جمعه شیخی - شهید رحمان عبدالی - شهید علی دیناروند  -  شهید محمد رحیمی -  شهید علی بخش حیدری  - شهید علی نور آدینه  -  شهید علی مومنی – شهید علیمراد نصری – شهید حسن علایی – شهید یارمحمد صحرایی – شهید علیمحمد صحرایی -  شهید خان محمد محمدی -  شهید الیاس ملکی -  شهيد غلامحسين محمدي - شهيد عباس كايد خورده - شهيد اسماعيل جابري -   شهید مراد نادری - شهید منصور قدمی - شهید جهانبخش امیدی –  شهید علی بیگ زاده - شهید سبزی خوب آیند - شهید مهدی عبدالهی - شهید صادق شهابی زاده - شهید نصرالله آبسالان - شهید محمد علی سرخی - شهید حسن استرون - شهید بنیان میرزایی - شهید علی کارگر - شهید نعمت اله ملکی - شهید عبدالله سرخی - شهید دانیال لیاقتمند - شهید علی حق مرادی - شهيد جبارنادعلي پور    -------  و شهدای سرافراز دیگر راهشان پایدار باد .

ویژگی ها و مشخصات  جمعیتی  دهلران

در شهرستان دهلران طوایف کرد، لر، عرب و فارس زندگی می‌کنند.

طوایف لر ساکن شهرستان دهلران :

ایل کاحیرده : گویش آنها لری است. و شامل طوایف : دوییت –اورهام – لته- بن ریزی – فرض عالی – چراغ – رحمت الله – سیرو – برایم – دیلرونی – در گاه – رشنو  .....

ایل دیناروند :  از طوایف لر ساکن موسیان  هستند و شامل تیره‌های:  سرگچی – قماور – هشاور – روغنی – قاید – پیشکار- غیاسوند – کیاوند – ولی شرف- و غیره... می‌باشند.

طوایف کاووسی: از طوایف لر ساکن موسیان  هستند و شامل تیره‌های: میرزا- رحمه – نصیری- پاپاواسی – آمی – می‌باشند.

طوایف کاوری یا کَوری‌ها: ساکنین کور از توابع بخش زرین آباد  می‌باشند .

 طوایف سید ناصر الدین: سادات سید ناصر الدین در بخش مرکزی و اناران هستند و گویش آنها شبیه گویش شوهانی ها است.

طوایف سید ابراهیم قتال: سادات سید ابراهیم قتال که در بخش مرکزی و بخش اناران ساکنند گویش آنها شبیه گویش شوهانی ها است.

طوایف کرد ساکن شهرستان دهلران :

طوایف مه میه وند  به زبان کردی ایلامی تکلم می‌کنند. و شامل تیره‌های: قطبین – کاکلی – نوروژه وند – گوران – جوقلی – برامسین – پاپی – گل گلی – مموس مزیه  و ...........

عشیره ی بالوی ها :از معدود طوایف کرد دهلران که اسمشان فاقد ""وند"" می باشد

سایر طوایف حامل پسوند ""وند"" شامل تیره‌های  جایروند -   شلاروند – امه جشنی – نوکر پیر –مرالوند – مفروند– هیوری – گه رکی – گا کله – دشتی– رضا  و ..........

از جایروند ها بیشتر بدانیم :

جایروند هارا منتسب به منطقه جایدر لُرستان می دانند و آنها را از طوایف لک  می دانند و برخی عقیده دارند از کردستان  به این منطقه آمده‌اند. در قدیم به زبان لری صحبت می کرده‌اند که اکنون در اثر مجاورت با عشیره ی بالوی در بیشه دراز و سایر مناطق زبان آنها تغییر نموده است. همچنین برخی دیگر از طوایف لک  این قوم از منطقه دلفان  آمده‌اند.

علی (عین االه) پدر محمد (ممی) بهمن(باپیر) و جایدر (جایروند) پدر این سه طایفه بزرگ میباشند

وارد پهله (زرین آباد کنونی) شدند .

علت نام گذاری زرین آباد :

زری مادر سه فرزند که بالا ذکر شده است میباشد مرحومه مغفور زنی با منش و طبیب گیاهی بود

خان اون دوران هر ساله برای درمان به نزد زری  می آمد

اما بعد از چند سال خان آن دوران گذرش به پهله شد سراغ طبیب را گرفت به خان گفتن زری از دنیا رفته خان بسیار ناراحت شد و دستور دادن تمام کدخدا ها تمام طوایف کرد پشت کوه را فرا خواند و گفت: هر سال من به این منطقه کرد نشین می آمدم بغیر از طبابت به کاردکرد های دیگری چون آبادانی این مناطق می پرداخت کار هایی که خان لذت میبرد چشمه ای پایین پهله تمام آن دیار را به گل و گیاهان دارویی زیبایی رونق میداد اما چون وجود ندارد باید این سرزمین را به نام زرین آباد نام گذاری شود ما از ان زمان تا الان احترام خواصی به این دیار داریم و در فصل بهار میزبان مسافران زیادی میباشد و زرین آباد بدانید زری او را اباد کرد

چون برادران محمد ، بهمن ، جایدر در میان مردم صاحب جا و مقام بودند خان دستور داد کدخدایی باید از میان این سه برادر تعیین شود که کدخدای کرد های پشت کوه شود اولین انتخاب و رای جایدر انتخاب شد جایدر به هر دلایلی این مسئولیت عظمی به عهده نگرفت او را به بهمن واگذار کرد و بهمن کدخدایی زرین آباد را به عهده کرد به گفته ی ریش سفیدان بهمن دارایی یازده پسر و یک دختر میباشد

اختلافات جزیی ما بین سه برادر صورت گرفت یکی خواستگاری کردن دختر بهمن برای فرزندان جایدر و محمد صورت نگرفت و گفت او را به حمزه دادام و دیگری آن بود وقتی حمزه صاحب فرزندی شد به نام دوستعلی که تشمالی به دوستعلی داد از آن روز به بعد سه برادر زرین آباد را به قسم تقسیم کردند که آن را صفحه ی کرد مینامند از زرین آباد به سمت شمال تا سید ناصرالدین تا کوه اناران به طایفه ی ممیوند  و از زرین آباد تا قلعه ی شیاخ تا مرز عراق و ایران تا جاده ی دره شهر و تا رود خانه ویله به جایروند و از قلعه شیاخ تا رود خانه میمه تا رودخانه وپله به باپیروند و از رودخانه میمه تا رود خانه کرخه  به طایفه ی دوستعلی وند داده شد

محمد(ممیوند)سه پسرداشت که دواز پسرانش لقب آن دوران قدیم که سرزبانهاست و به خودنام گرفتند یکی بنام علی که بنام کاک علی می خوانند چرا این لقب بهش دادند بخاطر این بودبرادریش وغیرت مردانگی خوبی داشت.

ودیگری بنام برامسی اسم اصلش مستعلی بود چون زنی از لـکهای سوری گرفت (سوره میری).(که در میخ منیش روستای بیشه دراز کنونی اسکان داشتندامادر زمان حیات (رضا وسبزعلی )ازطرف خان به الشتر و روستای عباس آباددره شهرتبعیدشدند ).به زبان لکی برامسی لقب دارشد.

لازم به ذکراست خانواده هایی ازسوره میری که الان با جایروند هم جرش وهم خون وفصلند یکی خانواده نوشادی اسکانشان در شهرک هزارانی ودیگری احسانی که در بیشه دراز ودهلرانند .

محمد (ممیوند)وجایدر(جایروند) برادر دیگری دارن بنام بهمن (وحمن باپیر)چرا به این طایفه بزرگ باپیروند می گویند چون در آن دوران کدخدای بزرگ کردهای پشت کوه زرین آباد بود وصدسال به بالا عمر کرد بدین خاطر بود .

 -------------------------------------

طوایف بزرگ باپیروند : یکی از یزرگ ترین طوایف کرد می‌باشد. که به زبان کردی ایلامی تکلم می‌کنند. و در شهر دهلران – زرین آباد – و روستاهای اطراف بخش مرکزی و اناران زندگی می‌کنند .

طوایف کل کوه : شامل طوایف مختلفی است. که به زبان کُردی پشتکوهی تکلم می‌کنند. و طوایف آن عبارتند از: بازگیر – ماسبی- زرگوش – میمه‌ای – مموس. و بیشتر درناحیه زرین آباد و میمه ساکنند. مردم منطقه بازگیرها را نیز از مهاجران لرستان می دانند.

طوایف مستقل کرد: دوستعلی وند – ناصرعالی – که به زبان کردی ایلامی  تکلم می‌کنند.

طوایف وابسته به کرد: ۱- سادات سورهام ۲- سادات سید ناصردین ۳- سادات ابراهیم قتال –۴ سادات صلی (صلاح الدین محمد) ۵- دشتی

طوایف عرب ساکن شهرستان دهلران :

طوایف عرب ساکن شهرستان دهلران:

1- بنی لام ۲- خرسان ۳- چنانه ۴- سرخه ۵- چعب ۶- مطارفه ۷- خسرج ۸- دلفیه ۹- سادات بخات ۱۰- سادات علوی دال پری همه اینها به عربی تکلم می‌کنند.

اقوام فارس :

اقوام فارس نیز به دلیل مهاجرتهای شغلی و برخی نیز به دلیل انتقال به مناطق محروم و عده ای نیز به دلیل کشاورزی و منابع نفتی این شهرستان سالهاست .  با طوایف لر – کرد و عرب  به خوبی زندگی می کنند .